U izdanju Istorijskog instituta u Beogradu  objavljena je “Споменица др. Тибора Живковића“. Ova institucija je na taj način obilježila treću godišnjicu od smrti njihovog dugogodišnjeg kolege i direktora Tibora Živkovića (1966-2013), koji je za svoga kratkog života dao izuzetan doprinos izučavanju ranosrednjovjekovne historije južnoslavenskih naroda. U svojim istraživanjima Živković nije zaobišao ni svoju rodnu zemlju, pa se tako bavio i historijom Bosne te je iz njegovog pera proizašlo nekoliko izuzetno kvalitetnih radova, čiji je fokus stavljen na Bosnu u ranom srednjem vijeku.

Prvi dio ove spomenice je bibliografski, a drugi se sastoji od 19 radova, posvećenih Tiboru Živkoviću, koji potpisuju autori iz Srbije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Crne Gore, Austrije, Grčke i Češke. Među autorima se nalaze i članovi Društva za proučavanje srednjovjekovne bosanske historije “Stanak”, prof. dr. Esad Kurtović i doc. dr. Emir O. Filipović. Teme koje su obrađene u ovom zborniku uglavnom su srodne temama kojima se bavio Tibor Živković, a za one koji se bave historijom srednjovjekovne Bosne od posebnog značaja su četiri rada.

“Bosna i Turci za vrijeme kralja Dabiše – neke nove spoznaje“ je naslov teksta Emira O. Filipovića, docenta na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Rad se bavi političkim prilikama u Bosni s kraja 14. stoljeća, a cilj samog autora bio je da upotpuni ranija historiografska saznanja i otkloni pojedine nedoumice koje su nastale oko datiranja i informacija o čuvenom “Đakovačkom ugovoru”. Po prvi puta u domaćoj historiografiji su sagledana dva pisma upućena Donatu Acciaiuoliju 1394. godine. Pomenuta pisma, koja je ranije objavila Julian Chrysostomides, autoru su pomogla u sagledavanju kretanja ključnih ličnosti koji se dovode u vezu sa centralnim temama rada, Đakovačkim ugovorom i doborskom bitkom, što je svakako u konačnici olakšalo pri donošenju novih i pobijanju ranijih zaključaka koji su bili prisutni u historiografiji. Filipović  spominje i niz ličnosti značajnih za ova dva događaja, a posebno interesantan je prilog o jednoj doista intrigantnoj ličnosti bosanskog srednjovjekovlja, protukralju Ikaču. Na samom kraju rada objavljena su dva ranije pomenuta italijanska pisma.

Aranđel Smiljanić, docent na Filozofskom fakultetu u Banjoj Luci, autor je rada “Неке специфичности у називима за дипломатске представнике у среднјовјековној босанској држави” . Smiljanić, kao što i sam naziv govori, navodi nazive u ćirilskim i latinskim dokumentima za poslanike i diplomate sačuvane u notarskim i kancelarijskim zapisima u Dubrovniku. Autor zapaža da Dubrovčani svoje poslanike koje šalju bosanskim velmožama u Bosnu, gotovo uvijek, nazivaju poklisarima, dok one koji dolaze u službi velikaša u Dubrovnik označavaju slugama te tu tvrdnju dokazuje nizom primjera, osvrćući se na razlike u pojmovima između ćirilskih i latinskih dokumenata. Smiljanić prati period duži od jednog stoljeća, a osim diplomata donosi i određene informacije o kuririma i njihovom doprinosu u diplomatskim aktivnostima srednjovjekovne Bosne.

Na prostoru bosanske države u 14. i 15. stoljeću sačuvani su podaci o više osoba, porodica i porodičnih loza porodice Jamometića, a o istima u okviru ove Spomenice piše Esad Kurtović, profesor na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. U prvom dijelu svog rada autor upozorava da nemamo nikakve čvrste dokaze kako bi bosanske Jamometiće povezali sa mnogo poznatijom i u historiografiji zastupljenijom porodicom u Hrvatskoj. U nastavku donosi informacije o prvom pomenu Jamometića, tačnije o pomenu Vukoslava Jamometa iz 1333. godine u kontekstu njegove povezanosti sa područjem župe Žaba i sa pretkom Sankovića, Miltenom Draživojevićem. Glavni dio Kurtovićevog rukopisa je rezervisan za Jamometiće u Konavlima, Podvisokom i na području Popova, gdje se navode i glavne ličnosti i porodice najistaknutijih Jamometića, pa je tako u Konavlima to Raško Radosalić Jamomet, u Podvisokom Petar Jamometić, a u Popovu vojvoda Vukoslav Jamomet. U rad su uvršteni i prikazi grba Jamometića iz Fojničkog grbovnika i iz Sarakinog grbovnika.

Boris Babić je autor članka “Босна у историјском дјелу Лаоника Халкокондила“. Docent sa Filozofskog fakulteta u Banjoj Luci piše o odnosima Turaka i srednjovjekovne bosanske države spomenutim u djelu bizantskog historičara Laonika Halkokondila. Bosna se prema autorovim riječima u Halkokondilovom djelu spominje sporadično u prve tri knjige ovog Atenjanina koji je naziva ilirskom zemljom, zatim jednom u petoj knjizi, da bi posljednja, deseta knjiga svojim jednim dijelom bila posvećena osmanskom zauzimanju bosanske države. Centralni dio rada podijeljen je na tri dijela, u prvom se Babić bavi analizom Bajazitovih pohoda u ilirsku zemlju o kojima piše Halkokondil te ih pokušava pravilno datirati. U drugom dijelu prenosi Halkokondilov opis Bosne u kojem je Hercegovina odvojena kao zemlja hercega Stjepana. Treći dio koji se odnosi na osmansko osvajanje Bosne, svakako je i najobimniji kada je riječ o pominjanjima Bosne u Halkokondilovom rukopisu, pa mu je shodno tome pripala i najveća pažnja autora. 

Kao što je već pomenuto, osim četiri rada u čijem fokusu se nalazi historija srednjovjekovne Bosne, Spomenica sadrži još 15 radova. Cjelokupan sadržaj dostupan je na internetu preko sljedeće poveznice: LINK.

Amer Maslo